Her sonbaharda, Amerika Birleşik Devletleri'nde Batı Nil virüsünün başlıca taşıyıcısı olan Culex sivrisinekleri, gün ışığı saatlerinin kısalmasıyla kış uykusuna girer. Ancak yeni bir çalışma, arka bahçe ışıklarının bile bu sivrisineklerin uykusunu geciktirebileceğini ve onlara daha fazla ısırma fırsatı verebileceğini ortaya koymuştur.
*Journal of Insect Physiology* dergisinde yakın zamanda yayınlanan çalışma, gece yapay ışığın sivrisineklerin kış uykusuna girme yeteneğini ciddi şekilde bozduğunu ve şehirler daha aydınlık hale geldikçe hastalık mevsimini potansiyel olarak uzattığını gösteriyor. Rutgers Üniversitesi'nden Dina Fonseca, "Bu çalışma çok ikna edici," dedi.
Sonbaharın gelmesiyle birlikte sivrisinek larvaları yetişkin sivrisineklere dönüşür, aktif olarak enerji depolar ve bodrum katları ve mağaralar gibi serin ve karanlık yerlerde kışı geçirmeye hazırlanır. Bilim insanları, gün ışığı saatlerinin kısalmasının sivrisineklerin kış uykusuna (diyapoz) girmesi için önemli bir sinyal olduğunu uzun zamandır biliyorlar.
Laboratuvar ortamında yapılan ilk çalışmalar, düşük yoğunluklu yapay ışığın sivrisinekleri etkileyebileceğini ve kış uykusuna yatmayı geciktirebileceğini göstermiştir. Peki, aynı fenomen şehirlerin daha karmaşık ortamlarında da meydana geliyor mu?
Bu sorunun cevabını bulmak için araştırmacılar, Ohio, Columbus'taki sakinlerin bahçelerine sivrisinek larvaları yetiştirmek için küçük kaplar yerleştirdiler. Bazıları mevcut dış mekan ışıklarının altına doğrudan yerleştirilirken, diğerleri aynı bahçelerin doğal olarak karanlık köşelerine gizlendi. Larvalar yetişkin hale geldikten sonra, araştırmacılar bu kapları toplayarak içindeki sivrisineklerin diyapoz durumuna girip girmediğini veya hala aktif, kan emme ve üreme evresinde olup olmadığını test ettiler.
Çalışma, Eylül ayında ışık altında yetiştirilen sivrisineklerin kış uykusuna yatma oranının, karanlıkta yetiştirilen sivrisineklerin oranının yaklaşık dörtte biri olduğunu gösterdi. Ekim ayına gelindiğinde ise bu fark daha da belirginleşti: Karanlıkta yetiştirilen her sivrisinek kış uykusuna yatarken, ışığa maruz kalan sivrisineklerin %59'u aktif kaldı.
Maine Üniversitesi'nden makalenin baş yazarı Lydia Fyie, "Işık kirliliğinin kış uykusu üzerinde sıcaklıktan çok daha güçlü bir engelleyici etkisi var" dedi. Sadece 0,87 lüks (kabaca gece yıldız ışığına eşdeğer) ışık seviyeleri bile sivrisinek aktivitesini tetiklemek için yeterliydi. Sivrisinekler daha uzun süre aktif kalırlarsa, hastalık kapma ve bulaştırma fırsatları artar. Bu aynı zamanda kıştan önce daha fazla sivrisineğin üreyebileceği ve bu da takip eden baharda ve yaz boyunca daha büyük bir sivrisinek popülasyonuna yol açabileceği anlamına gelir.
Ancak Fonseca, çalışmanın önemli bir sınırlamasına dikkat çekiyor: Çalışmada vahşi doğadan yakalanmış sivrisinekler değil, yapay koşullar altında nesiller boyu yetiştirilmiş ve farklı tepkiler gösterebilen laboratuvar ortamında üretilmiş bir Culex sivrisinek popülasyonu kullanılmıştır. Bununla birlikte, vahşi Culex sivrisineklerinin yapay ortamlarda çok işbirliğine yanaşmadığını ve bu nedenle laboratuvarda üzerlerinde araştırma yapmanın son derece zor olduğunu kabul ediyor.
Araştırmacılar, bir sonraki adımın, yüksek ışıklı ve düşük ışıklı ortamlardaki yabani sivrisinek popülasyonlarının uzun vadeli mevsimsel izlenmesi olacağını ve yıllar boyunca diyapozun başlangıç ve bitişindeki değişikliklerin takip edileceğini söylüyor.
Washington Üniversitesi'nden Katie Westby, "Gece ışığının sivrisineklerin biyolojisi ve davranışları üzerinde önemli bir etkisi olduğuna dair giderek artan kanıtlar var" diyor. "Kaç sivrisineğin aktif dönemlerini uzatacağı ve bunun kışlama süreçleri için ne anlama geldiği ise hâlâ açık bir soru."
